Als ik onze schuur binnenloop struikel ik vaak letterlijk over hout, isolatiemateriaal, gereedschap en projecten in allerlei stadia. Voor mij is het één grote chaos. Ik kan er niets vinden en zou er al helemaal niet kunnen werken.

Dat geldt niet voor mijn man. Voor hem is diezelfde schuur geen chaos, maar een werkplaats. Hij tovert van hieruit de mooiste dingen tevoorschijn. Het laatste project? Een prachtig wasmeubel voor in de badkamer.

Zoals ik niet door de spullen in die overvolle schuur heen kan kijken, zo verdwalen schrijvers vaak in mogelijkheden.

Je hebt een idee voor een boek, dus je gaat aan de slag. Je maakt tijd vrij, denkt na over een goed plan van aanpak, leest je in, zoekt hulpmiddelen en begint vol goede moed.

Maar dan merk je hoeveel keuzemogelijkheden er zijn. Of je nu een complete wereld bouwt (fictie) of schrijft over je eigen vakgebied: je kunt alle kanten op. Voor je het weet verdwaal je in de chaos, zoals ik soms verdwaal in onze schuur.

Je ziet hier een stuk informatie en daar een anekdote. Er ligt nog ergens een voorbeeld en die mooie quote moet er absoluut in. Wat gebruik je? En wanneer? Hoe begin je? En vooral: hoe zorg je dat het allemaal samenkomt en een geheel vormt?

Chaos moet een badmeubel worden. Maar dat lukt alleen als je de juiste keuzes maakt.

Een van de leukste momenten in het schrijfproces vind ik het moment dat het boek zichzelf begint te schrijven. Wanneer al die losse elementen die tot nu toe chaos vormden, hun plekje vinden. Wanneer je in de flow zit en voelt: dit is precies wat ik voor ogen had. Dít werkt. Zo moet het.

Dat gebeurt niet vanzelf, maar je kunt er wel naartoe werken. Het begint met keuzes maken: wat wil je met je boek bereiken en voor wie schrijf je het? Zodra je die antwoorden helder voor ogen hebt, begint het vaak te stromen. Je gaat herkennen welke informatie waar moet komen, welke quotes je wel en niet moet gebruiken en waar dat ene voorbeeld het beste tot zijn recht komt.

Kortom: je boek krijgt vorm.

Als schrijver heb je het vermogen nodig om informatie te verzamelen, te wegen en keuzes te maken. Niet alles wat kan, hoort in je boek. Niet elke inval, quote of anekdote draagt bij aan wat je wilt bereiken.

Je communiceert met je lezer, dus die houd je steeds in je achterhoofd terwijl je keuzes maakt: wat gebruik ik wel, wat niet, en vooral: waarom?
De waarom-vraag helpt je om richting te houden, lastige knopen door te hakken en om – als dat nodig is – je darlings te killen.

Schrijven is een ambacht. Het begint als denken op papier, iets voor jezelf. Maar zodra je besluit een boek te schrijven, ga je communiceren met je lezer. Dan draait het om kiezen: uit de informatie- en gedachtenchaos die elementen nemen die jouw boek nodig heeft om vorm te krijgen.

Ik heb een haat-liefde verhouding met hardlopen. De haat zit ‘m vooral in het daadwerkelijke beginnen, maar ook in de momenten dat alles stroef gaat: mijn ademhaling, mijn gedachten, mijn benen.

De liefde komt vaak wat later, als ik het juiste tempo heb gevonden en mijn ademhaling onder controle is. Als mijn gedachten zich vrij maken en onbelemmerd alle kanten op gaan. Als de cadans van mijn voetstappen op het asfalt perfect samenvalt met de beat van het liedje waar ik naar luister.

Het sleutelwoord? Ritme.

Wie schrijft, loopt eigenlijk ook. Soms met tegenzin, soms met flow. En net als bij hardlopen komt vooruitgang niet uit de lucht vallen. Je gaat vooruit door het ritme. Ritme in planning, ritme aan je bureau.

Niet de perfecte start of een flinke dosis inspiratie bepaalt of je boek er komt, maar een goed ritme. En het mooie is: ritme kun je trainen en je eigen maken.

Met het aantrekken van je sportkleding. Wie klein begint, verlaagt de weerstand en vergroot de kans dat het een gewoont wordt. Begin dus niet met perfectie, maar met iets wat klein en haalbaar is. Plan vaste schrijfblokken per week en bewaak die tijd. Wees hierbij realistisch: wat is haalbaar en past in jouw weekritme? Zelfs als je weinig tijd hebt, helpt een vast ritme je om wél vooruit te komen.

En dan die momenten dat het ineens begint te hozen. Ga je wel, of ga je niet?
Schrijven werkt precies zo. Het vraagt om focus en aandacht. Bescherm je schrijftijd door meldingen uit te zetten, je telefoon weg te leggen en mensen in je omgeving duidelijk te maken dat je even niet beschikbaar bent.

Wie regelmatig traint, merkt vanzelf dat het makkelijker wordt. Volhouden draait meer om herhaling dan om wilskracht. Dat geldt ook bij het schrijven van je boek. Je kunt kleine schrijfrituelen ontwikkelen die helpen om sneller in het ritme te komen. Kies muziek die bij je stemming past, schrijf kort met pen en papier en lees even terug wat je eerder schreef.  

Toch is alleen de routine niet voldoende. Volhouden vraagt om ritme in de verschillende schrijffases: je zoekt naar een goede wisselwerking tussen focus en ontspanning, tussen schrijven en herlezen, tussen creëren en reflecteren.

Iedere schrijver heeft zijn eigen ritme, maar dat ritme voelt niet elke dag hetzelfde. Wat je nodig hebt, hangt af van de fase waarin je zit. De ene dag wil je vrijuit creëren, de andere dag juist ordenen, onderzoeken of herschrijven.

Wie leert schakelen binnen én tussen de verschillende schrijffases, leert schrijven met ritme. En dat ritme is precies wat een boek afmaakt: stap voor stap, bladzijde na bladzijde.

Bij de mensen die ik begeleid, zie ik dat het antwoord op deze vraag meestal vanzelf groeit tijdens het proces. Ik moedig schrijvers altijd aan om te streven naar wat op dat moment haalbaar en goed is, niet naar perfectie, maar naar groei die past bij hun eigen schrijversreis.

Schrijven is altijd zoeken naar balans: wat vertel je wel, wat vertel je niet? Welke woorden gebruik je wel, welke niet? Wanneer is het goed, wanneer nog niet?

Er komt een moment dat je je verhaal deelt met proeflezers. Hun feedback, jouw eigen weten, misschien nog een zetje van een uitgever of redacteur – dat alles samen zorgt ervoor dat je weet: het is goed. Het is klaar.