#Schrijftips voor een begrijpelijke tekst

#Schrijftips voor een begrijpelijke tekst

 

Tekstnet, de beroepsorganisatie voor tekstschrijvers, organiseerde samen met de Communicatiekring Utrecht een bijeenkomst over begrijpelijke taal. Ik was erbij en deed er nieuwe kennis en inspiratie op over schrijven en hoe je dat het beste kunt doen.

In mijn vorige blog deelde ik al wat gedachten over begrijpelijk schrijven, maar ik vond dat concrete schrijftips niet mochten ontbreken. Daarom vandaag:

Schrijftips om begrijpelijke teksten te schrijven

Ik deel vier tips die tijdens de bijeenkomst werden genoemd door een medewerker van Ed Loket. Ed Loket is opgericht onder het motto: “Meedoen begint met het begrijpen van waar het over gaat.” Dit motto geeft heel duidelijk aan waarom begrijpelijke teksten zo belangrijk zijn!

De 4 tips:

  1.  Begin gewoon
  2.  Test!
  3.  Evalueer je teksten kritisch
  4.  Houd de doelgroep voor ogen

#Schrijftip 1: Begin gewoon

Begin gewoon, dat klinkt heel makkelijk, maar is in de praktijk soms lastig. Je bent bekend met het onderwerp waar je over schrijft, misschien spreek je regelmatig met collega’s in jargon over jullie vakgebied, je voelt je gebonden aan alle schrijfregels die je vroeger op school leerde en gebruikt daarom veel formeel taalgebruik…

Bovenstaande speelt allemaal op de achtergrond mee wanneer je schrijft. Vaak onbewust. Dus dat ‘gewone beginnen’ heeft vooral te maken met bewustwording. Bewustwording helpt je te achterhalen waarom je schrijft zoals je schrijft. En of jouw manier van schrijven geschikt is voor jouw doelgroep en past bij de boodschap die je wilt overbrengen.

De medewerker van Ed Loket gaf deze praktische tip:

“Voor ieder moeilijk begrip bestaat ook een eenvoudiger variant. Maak daar gebruik van.” (Synoniemen.net helpt je op weg)

#Schrijftip 2: Test!

Een slimme tip, die heel veel informatie kan opleveren! Een tekst kun je eenvoudig testen. Dat doe je door de tekst voor te leggen aan één of meerdere proeflezers. Stel de vraag:

‘Begrijp jij waar het over gaat en wat ik met deze tekst wil bereiken?’

Natuurlijk kies je dan wel voor een proeflezer die past in de doelgroep van jouw tekst. Dus niet die collega die hetzelfde jargon gebruikt en daar net zo blind voor is als jij, maar wel die collega van een andere afdeling. Heb je iemand uit de directe doelgroep beschikbaar? Dat is nog beter.

Blijkt het lastig om iemand te vinden?
Misschien kunnen je connecties op social media je helpen!

#Schrijftip 3: Evalueer je teksten kritisch

Eh… Moet dat echt? Het kost al zoveel tijd om het fatsoenlijk op papier te krijgen. Ik ben blij als het de deur uit is en ga weer verder met het volgende stuk.

JUIST voor dat volgende stuk is het goed om kritisch te evalueren. Dat begint al direct na het publiceren. Mijn ervaring is dat ik tekst die ik eenmaal gedeeld heb, ineens met een nieuwe bril bekijk.

Zodat ik net na het verzenden die tikfout zie.

Of opmaak die niet meehelpt.

Of een woord waarvan ik denk: ‘Heb ik dat opgeschreven?’

Dat is niet altijd leuk, maar vaak wel leerzaam.

Behalve deze ‘interne evaluatie’ kun je ook feedback vragen aan lezers. Vraag wat zij ervan vonden. Wat opviel, wat is bijgebleven, of het verhaal duidelijk was, de boodschap goed overkwam of juist niet, waardoor dit kwam, enzovoorts, enzovoorts.

#Schrijftip 4: Houd de doelgroep voor ogen

Allereerst: om dit te kunnen doen moet je doelgroep natuurlijk wel kennen! Schrijf je voor collega’s die dezelfde achtergrond als jij hebben? Prima, je hoeft je taalgebruik weinig aan te passen, want jullie spreken ‘dezelfde taal’.

Schrijf je voor ‘alle inwoners van de gemeente’? Die groep is divers. Je moet rekening houden met verschillen in achtergrond, in leeftijd, in algemene kennis, in vaardigheden, in… Je ziet het. Hier wordt het complexer. Handig tip: stel je voor dat je met je oma praat over het onderwerp van je tekst. Zoals je het aan haar uit zou leggen, schrijf je het op. (Zonder alle keren dat je ‘eh…’ of andere stopwoordjes gebruikt natuurlijk 🙂 )

Bestaat je doelgroep uit patiënten? Ook deze groep is divers. Medische termen kunnen voor jou heel natuurlijk aanvoelen, maar je patiënt raakt misschien wel in de war. Leg uit, gebruik synoniemen, voorbeelden of illustraties die de tekst ondersteunen.

Nog meer schrijftips

Een lijstje met schrijftips is nooit compleet, daarom nog een kleine aanvulling op bovenstaande tips:

  • schrijf actief
  • wissel de lengte van zinnen af
  • schrijf zoals je praat
  • kies bewust voor een verteltijd (v.t. of t.t.), wissel alleen met reden en NOOIT binnen één zin
  • zorg dat de lay-out de leesbaarheid verhoogt

Waarom?

 Waarom zou je willen dat iemand jouw tekst leest en denkt: ik lees het wel, maar ik snap het niet?

Mijn antwoord is: dat wil ik niet. 
Daarom doe ik altijd mijn best om te schrijven in begrijpelijke taal die past bij de doelgroep.

Heb je hulp nodig om je boodschap op papier te krijgen?
Neem contact met me op. Ik kijk graag wat ik voor je kan betekenen.

Gebruik jij al begrijpelijke taal?

Gebruik jij al begrijpelijke taal?

Mijn zus en ik waren aan het appen over filosofische teksten en de hoeveelheid nieuwe (lees: verzonnen) termen die daarin gebruikt worden. Ik struikelde zelf over het niet consequent schrijven van diezelfde termen, maar toen appte ze me deze zinnetjes.

‘Dan moet ik het nog gaan snappen. Dat is weer anders dan het lezen.’

Haar uitspraak triggerde mij. Natuurlijk weet ik dat ze met een studie bezig is en dat ze zich wil inzetten om leerstof te begrijpen, dat het voor haar niet per se een obstakel is om de tekst nog eens te moeten lezen, maar toch… 

Gemotiveerde lezer… of luie schrijver? 

In de gedachte dat een lezer zich wil inzetten, schuilt een gevaar.
Een student mag een gemotiveerde lezer zijn, in het dagelijks leven is veel tekst niet bedoeld voor gemotiveerde lezers.

En dat is best vervelend, want een (moeilijk) onderwerp begrijpelijk opschrijven is lastig. Dat kost tijd en aandacht. Bovendien is het noodzakelijk dat de schrijver zich in de doelgroep verplaatst.  

Wat heeft het voor zin om iets op te schrijven als je doelgroep het niet begrijpt?

Een voorbeeld kan helpen

Je zesjarige zoon heeft net alle letters leren lezen, dus je kunt concluderen dat je hem jouw favoriete verhaal in het Frans kunt voorschotelen. Maar je weet dat hij de klanken verkeerd zal uitspreken én dat hij NIETS zal begrijpen van wat hij leest. Geef je hem toch die tekst? Dan laat het gevolg zich raden: een gefrustreerde zoon. 

Weg leesplezier.

Die Franse tekst kan nog zo’n leuk verhaal bevatten, als jouw zoon het niet kan volgen, komt hij daar nooit achter. 

De boodschap komt niet over 

Datzelfde geldt voor filosofische teksten vol zelfverzonnen woorden.

Voor ambtelijke brieven vol onbegrijpelijke uitspraken.

Voor een memo vol jargon en afkortingen.

Voor nietszeggende webteksten.

Voor juridische epistels vol langdradige en ondoorgrondelijke zinnen, die worden opgeknipt door lukraak her en der een komma te positioneren, zodat het nog ergens op lijkt en die worden opgeluisterd door woorden waar geen mensenkind in Nederland zich nog van bedient, waarbij her en der een wetsartikel wordt geciteerd en je de abbreviatie van verschillende clausules moet naslaan, voordat je aan het einde van de volzin bent gekomen en moet wederkeren naar het begin om te detecteren wat het ook alweer was waarover je aan het lezen was. (En nee, ik heb geen talent voor lange zinnen en moeilijke woorden, dus over voorgaande valt heel veel te zeggen, maar je snapt het idee)

Waarom?

 Waarom zou je willen dat iemand jouw tekst leest en denkt: ik lees het wel, maar ik snap het niet?

Mijn antwoord is: dat wil ik niet. 
Daarom doe ik altijd mijn best om te schrijven in begrijpelijke taal die past bij de doelgroep.

Gebruik jij al begrijpelijke taal in je verhaal?

Nieuw bedrijf = nieuwswaarde = persbericht

Nieuw bedrijf = nieuwswaarde = persbericht

Onlangs zat ik met een stel ondernemers om tafel die een prachtig bedrijfsplan hadden ontwikkeld voor hun nieuwe bedrijf. Ik was uitgenodigd om teksten voor hun website te schrijven.

‘Die website moet online. We weten dat het niet in één keer af is, dus we vinden het fijn als jij met ons een teampje vormt, zodat de teksten met ons bedrijf kunnen meegroeien.’

Dat deze ondernemers begrijpen hoe het werkt (lees ook mijn blog over een website die nooit af is), bleek uit bovenstaande opmerking, maar ook uit het bedrijfsplan dat ze hadden gemaakt en de doelen die ze zich stelden. We hadden een prachtig gesprek over hun idealen, hun drijfveren en hun plannen.

Website snel lanceren

Ondanks de krappe deadline (het bedrijf zou over drie weken van start gaan en ze wilden de website een week eerder online hebben) kreeg ik steeds meer zin en vertrouwen in deze klus. De voorwaarden waren wat mij betreft aanwezig: gedreven mensen met een goed verhaal.

‘Ik heb ideeën zat, maar ik krijg het niet op papier,’ zei één van hen. De anderen knikten.
‘Geeft niets. Als jullie vertellen, schrijf ik het op.’

Want dat is hoe het werkt. Ik verzin geen verhaal voor ondernemers, ik zorg er alleen voor dat het bestaande verhaal duidelijk op papier komt.

‘Maar wat betreft de start van jullie bedrijf,’ vervolgde ik, ‘hoe gaan jullie dat lanceren?’

Voor het eerst viel er een stilte. Hier hadden ze nog niet over nagedacht.

‘Is het echt jullie bedoeling om op die bewuste dinsdag naar kantoor te gaan, de deur van het slot te draaien en op mensen te gaan zitten wachten?’

Start je een nieuw bedrijf? Dat heeft nieuwswaarde. Stuur een persbericht!

Nieuwswaarde = persbericht = kans op gratis publiciteit

De start van een nieuw bedrijf heeft nieuwswaarde, zeker in je eigen regio. Stuur daarom altijd een persbericht over de start van jouw bedrijf naar (lokale) bladen. Vertel over jouw (nieuwe) product, de extra werkgelegenheid, of over jouw oplossing voor een herkenbaar probleem.

Start je met een nieuw bedrijf?
Maak gebruik van de nieuwswaarde, verstuur persberichten en pak die kans op gratis publiciteit!

Bekijk welke (dag)bladen in jouw regio worden gelezen, maar kijk ook of er (landelijke) organisaties of verenigingen zijn waar jouw product of dienst een uitkomst voor is. Vergeet tenslotte de plaatselijke radio- en televisiezender niet, want als dat persbericht toch geschreven wordt, kun je het maar beter zo goed mogelijk verspreiden.

Heb je de garantie dat je persbericht geplaatst wordt?

Nee. Een redactie bepaalt zelf welke berichten wel en niet worden geplaatst. Ook is het mogelijk dat de redactie het persbericht aanpast (dus niet één op één overneemt)

Maar is het maken van een persbericht dan geen verspilde moeite?

Nee. Zeker niet. Er zijn nieuwsredacties die de mogelijkheid geven om je persbericht ook digitaal (op hun website) te publiceren. De gebruikers van deze website, zullen jouw nieuws zien. Bovendien kun jij deze online publicatie gebruiken op je eigen social media, bijvoorbeeld op LinkedIn of Facebook. Uiteraard kun je het persbericht ook nog op je eigen website publiceren, bijvoorbeeld op je nieuwspagina.

Bij de start van je nieuwe bedrijf denk je na over een aantal voor de hand liggende dingen:

  • Je schrijft je in bij de KvK.
  • Je laat een huisstijl en logo ontwikkelen en regelt visitekaartjes.
  • Je maakt een marketingplan: waar en hoe ga jij jouw product of dienst verkopen?
  • Je stelt een strategie op voor de communicatie: hoe kom je in contact met je doelgroep?
  • Je regelt een website met supergoede teksten.

En ja: je verstuurt ook een persbericht over de start van je nieuwe bedrijf. Want een kans op gratis publiciteit laat je toch niet liggen?

Hoe houdbaar is jouw tekst?

Hoe houdbaar is jouw tekst?

Ik sprak met een ondernemer over het relatiegeschenk dat hij wilde uitdelen: notitieboekjes voor zijn klanten. Uiteraard was het omslag mooi versierd met het logo van de ondernemer en zorgde hij voor een mooie vormgeving, dus het zou een herkenbaar en praktisch bruikbaar relatiegeschenk worden.

De ondernemer wilde in het notitieboekje her en der pagina’s opnemen, waarin hij kennis deelde over zijn vakgebied: leuke weetjes, praktische tips en informatie over de diensten die deze ondernemer zijn klanten bood. Een leuk en praktisch relatiegeschenk. Ik werd enthousiast!

Aan mij de vraag of ik de teksten wilde herschrijven.
(Wil jij mijn hulp bij het schrijven of herschrijven van teksten? Schroom niet om contact op te nemen.) 

Ik schrok toen ik de eerste tekst las:

‘Sommige van deze teksten kunnen verouderd zijn tegen de tijd dat u dit leest. Controleer daarom altijd de website voor de actuele stand van zaken.’

Au!

houdbaarheid tekst

Vergroot de houdbaarheid met kleine ingrepen

Natuurlijk begrijp ik dat voor sommige producten een houdbaarheid geldt. In dit geval ging het om een belastingadviseur. Wanneer hij 6% en 21% noemt en de regering verandert deze tarieven, is zijn tekst verouderd. Maar: het is vaak mogelijk om met kleine ingrepen de houdbaarheid van een tekst te vergroten.

Neem die percentages. Door te spreken over het hoge tarief en het lage tarief, kon de belastingadviseur zonder exacte getallen te noemen toch dezelfde tip geven.

Wat zet je in een informatiefolder die lang mee moet gaan?

Wanneer je als ondernemer de beslissing neemt om tekst af te drukken op bijvoorbeeld een informatiefolder, is het handig om na te denken over de houdbaarheid van die tekst (en van de hele folder).

Neem bijvoorbeeld de folder van een medische groepspraktijk. Je vertelt welke specialisten je in huis hebt: een diëtiste, een podoloog, een fysiotherapeut. Bij ieder vakgebied plaats je de naam en de foto van de betreffende behandelaar. Je laat duizend exemplaren drukken en begint met de verspreiding van de folder.

Maar… dan vindt de diëtiste een andere baan en vertrekt.
Daar zit je met je duizend verouderde informatiefolders.

Om dit te voorkomen had je een tekst kunnen maken waarin alleen de specialisaties binnen de groepspraktijk worden genoemd. Namen en foto’s van de specialisten plaats je op de website (die je in de folder noemt). Cliënten kunnen op deze manier toch een gezicht zoeken bij hun behandelaar, terwijl de folder actueel blijft bij personele wisselingen.

Website en folder liggen in elkaars verlengde

Bij deze aanpak liggen de website en de gedrukte folder in elkaars verlengde.

In de folder:
– teksten die lang houdbaar zijn (uitleg over de specialisaties, telefoonnummer om afspraken te maken, routebeschrijving)
– foto’s die lang houdbaar zijn (bijvoorbeeld van het pand, de wachtkamer, de behandelkamer)

Op de website:
– aanvullende informatie met meer details (tarieven, namen van behandelaars, openingstijden)
– foto’s met meer details (foto’s van de behandelaars)

Hoe houdbaar is jouw tekst?

Traditioneel kerstverhaal met een lichtpuntje graag!

Traditioneel kerstverhaal met een lichtpuntje graag!

Ik kreeg de vraag om een traditioneel kerstverhaal te schrijven voor een maandblad.  Kerstverhalen en creativiteit hebben nogal eens de neiging om te botsen, maar ik zag er een mooie uitdaging in en accepteerde de opdracht.
‘O ja, wel graag een traditioneel kerstverhaal,’ werd later toegevoegd.
‘Prima, komt goed,’ zei ik.

Onderzoekje via Facebook

En nu breek ik me al dagen het hoofd over dat traditionele kerstverhaal. Allereerst natuurlijk de vraag wat dat eigenlijk is. Ik vroeg het aan mijn vriendjes en vriendinnetjes op Facebook en kreeg onder andere de volgende reacties:

  • Ergens in de laatste alinea’s valt alsnog door een kier het licht naar binnen.
  • Sneeuw, en bittere kou, en dan richting het einde: warmte en licht…
  • Een kind dat verdwaalt in de sneeuw met een happy end.
  • Sneeuw, kerkjes, belletjes, kaarsen, oud wordt nieuw, het licht komt terug – en dat laatste zowel in de wereldse als in kerkelijke zin.
  • Naastenliefde en een happy end. Net Disney.

Precies wat ik al dacht en vooral het idee van licht keert terug in mijn eigen mijmeringen over een traditioneel kerstverhaal, maar daarmee ben ik er nog lang niet. Het bijbelse kerstverhaal op zichzelf is voor mij namelijk niet ‘af’.
Het is misschien een markeerpunt: de vervulling van een belofte.
En een startpunt: God die mens wordt en op aarde aan de slag gaat met als ultieme hoogtepunt Pasen.
Maar Kerst op zichzelf is daarmee geen verhaal. Het is onaf.
Zonder Goede Vrijdag en Pasen, ontbreekt het plot.

De plot in een traditioneel kerstverhaal

Dan toch weer naar de ingrediënten van traditionele kerstverhalen kijken. Ik deed al eerder mijn duit in het traditionele-kerstverhalen-zakje en gebruikte onder andere eens een obligate kerstmaaltijd als kapstok. Daarnaast verwerkte ik kerstergernissen (familie die elkaar op de huid zit) en actualiteit (eenzaamheid tijdens de kerstdagen) en zo kwam ik tot traditionele kerstverhalen waar ik toch mijn eigen stempel op wist te drukken.
Maar een herhaling van zetten is het laatste wat ik wil, dus ik moet verder kijken dan dat. Gelukkig heb ik wel wat ideeën. Kerst is tenslotte van oudsher een heidens feest, dat gekaapt werd door de christenen en inmiddels gekaapt is door de commercie. Daar zit wel een verhaal in.

Maar, ho, wacht even. Ik moet terug naar de traditionele variant voor een christelijk lezerspubliek. Er is een lichtpuntje nodig, met het liefst een directe link naar de Bijbel. Dus ik ben er niet met een soort Home-alone achtig verhaaltje over eenzaamheid, dieven, een strijd en overwinning.
Of… misschien toch wel?

(Af)wachten

Het houdt me bezig. Dat kerstverhaal.
Gelukkig heb ik nog even de tijd en ik ben er vast van overtuigd dat mijn creativiteit en het juiste kerstverhaal elkaar ergens zullen kruisen, zodat er iets ontstaat wat traditioneel is. Een ‘echt’ kerstverhaal. Waar een christelijk publiek iets mee kan. Maar waar ik ook iets van mezelf in kwijt kan.

De woorden die op dit moment in mijn woordweb staan, gaan over opoffering, vernedering, kleine lichtpuntjes, afwijzing, verwachting en wachten.

Eindeloos wachten.
Misschien dat ik daar wel iets mee kan.

Afwachten maar…

 

Pin It on Pinterest